Rabaty mogą zwiększać sprzedaż, ale nie zawsze przynoszą zysk. Zbyt duża obniżka bywa kosztowna, a pogoń za konkurencją często prowadzi do strat. Dlatego politykę rabatową warto oprzeć na danych, a nie intuicji. Podczas konsultacji często słyszymy: „Jak oni mogą pozwolić sobie na takie rabaty?” albo „Czy powinniśmy obniżyć ceny jeszcze bardziej?”. Odpowiedź jest jedna – promocje trzeba planować i analizować. Sprawdź, jak robić to skutecznie.
Z tego artykułu dowiesz się:
- jak wykorzystać dane, aby zaplanować i przeprowadzić skuteczną akcję promocyjną,
- jaki wpływ na wynik akcji promocyjnej ma wysokość marży i rabatu,
- jaką strategię dobrać w zależności od celów biznesowych,
- jakie promocje sprawdzą się do produktów premium, a jakie do regularnych,
- czym są zjawisko cen preferencyjnych i efekt Veblena.
Kosztowne błędy w strategiach promocyjnych
Klienci nie zawsze szukają najniższej ceny, mimo że to ona jest nadal głównym determinantem zakupu. Coraz większe znaczenie mają: zaufanie do marki, dodatkowe koszty zakupu jak dostawa czy płatność oraz opinie innych konsumentów.
Słuchaj „Marketer+” Podcast Rabat nie musi być wyłącznie procentem, który obniży wartość produktu, ale może stać się opcją, która sprawi, że oferta będzie po prostu atrakcyjniejsza.
Zapamiętaj
Kolejnym elementem tworzącym kosztowne błędy jest marżowość, a dokładniej brak jej znajomości lub zrozumienia w biznesie. Aby promocja miała dla Ciebie sens pod kątem biznesowym, musi być rentowna (jak od każdej reguły, tu też są wyjątki; np. jeśli celowo, zgodnie z założeniami strategii, chcesz pozyskać więcej nowych klientów z danego segmentu) i spełniać określone cele.
Jest wiele różnych rodzajów akcji promocyjnych, rabat to nie jedyny as w Twoim rękawie.
Zapamiętaj
Matematyka, która rujnuje zyski
Marża i narzut to dwa często mylone pojęcia, które są istotne w estymacji dochodu z akcji promocyjnej (przykład 1). Ich błędne zrozumienie lub brak znajomości powoduje, że mimo większej sprzedaży, dochód jest mniejszy lub niesatysfakcjonujący. Dzieje się tak, ponieważ w biznesie jest wiele dodatkowych kosztów, które trzeba wziąć pod uwagę poza samym kosztem zakupu produktów. W biznesie e-commerce są to np.:
- koszt utrzymania infrastruktury sklepu,
- koszt utrzymania zespołu i specjalistów,
- koszty obsługi transakcji,
- koszty związane nie tylko z dostawą, lecz także z pakowaniem i magazynowaniem.
Przykład 1
Wpływ marży na sprzedaż w akcji promocyjnej
Załóżmy, że sprzedajesz produkt za 100 zł, a udało Ci się go kupić za 50 zł. Twoja marża wynosi 50%, a narzut – 100%, ponieważ:
- marża pokazuje, jaki procent ceny sprzedaży to Twój dochód,
- narzut określa, o ile procent została zwiększona cena sprzedaży w stosunku do ceny zakupu.
Założenie, że przy rabacie 50% uda się wyjść na zero, jest często błędne, ponieważ nie uwzględnia kosztów dostawy, transakcji, prowadzenia działalności ani pozyskania klienta.
Rozszerzmy przykład o koszt pozyskania klienta na poziomie 15 zł i koszt dostawy na poziomie 20 zł.
W takim przypadku Twoja marża to już tylko 15% (przez dodatkowe 35 zł kosztów). W takiej sytuacji rabat 10% może być dla Ciebie maksymalnym progiem opłacalności.
Co to oznacza dla planowania promocji? Że musi być ona poprawnie wyliczona. Pierwszym krokiem jest skrupulatne określenie marży po odjęciu wszystkich najważniejszych kosztów, które mają realny wpływ na dochód ze sprzedaży. Gdy dysponujesz taką wartością procentową, możesz łatwo ustalić, jaka obniżka procentowa będzie się opłacać – z jaką osiągniesz zysk, wyjdziesz na zero, a jaka może spowodować, że będziesz pod kreską (przykład 2).
Przykład 2
Jak obniżka się opłaca?
Jeśli Twoja marża wynosi 35%, to rabat 40% sprawi, że wzrost sprzedaży pociągnie za sobą również wzrost kosztów, co może oznaczać brak zysku. Rabat na poziomie 35% pozwoli Ci wyjść na zero, a każdy niższy próg będzie generował potencjalny zysk.
No właśnie – zysk. To słowo istotne w całej układance. Powyżej przytoczyliśmy tylko kilka elementów, które należy wliczyć w koszty prowadzonych działań sprzedażowych. A co z działaniami reklamowymi, wynagrodzeniem zespołu czy nawet kosztem utrzymania biura i magazynu?
Tutaj z pomocą przychodzi analiza profit & loss, czyli analiza zysków i strat. W tej sytuacji nie ma przebaczenia i trzeba, jak na spowiedzi, udzielić wszystkich informacji: przedstawić całkowite koszty, aby ocenić, czy Twój biznes jest rentowny. Ogólnie, w skali całego roku, a nie tylko podczas działań reklamowych.
Może się bowiem okazać, że nawet jeśli uda Ci się wyjść na zero, to po doliczeniu kosztów reklamowych wynik już nie będzie dodatni, lecz wręcz przeciwnie – zacznie balansować na granicy opłacalności. Nie chodzi jednak o to, by podważać najlepsze pomysły na promocje z okazji Black Friday czy Cyber Monday, ale – by podejść do nich rozsądnie i z odpowiednimi kalkulacjami.
Psychologia konsumenta w projektowaniu rabatów
Badanie Oxford Academic opublikowane w „Journal of Consumer Research” w 2024 r. dotyczy zjawiska „zaniedbywania ceny końcowej”1. To fascynujący mechanizm psychologiczny, który zmienia podejście do projektowania promocji. Naukowcy sprawdzili, jak konsumenci reagują na dwa typy rabatów:
- pierwszy to zwykła cena przekreślona (np. 100 zł
to teraz 80 zł), - drugi to kupon do wykorzystania (produkt za 100 zł + kupon „20 zł zniżki”).
Okazało się, że gdy rabat jest w formie kuponu, ludzie rozumują w prosty sposób i nie obliczają rzeczywistej ceny końcowej – zamiast tego porównują ceny wyjściowe na etykietach. W rezultacie częściej kupują droższe produkty, bo różnica cenowa wydaje się im mniejsza przy wyższych liczbach.
Wskazówka
Jeśli sprzedajesz produkty premium, używaj kuponów i kodów rabatowych – klienci będą skłonni kupować droższe warianty produktów. Jeśli natomiast sprzedajesz produkty budżetowe, pokazuj od razu przekreślone ceny, żeby klienci zyskiwali poczucie realnej oszczędności.
Przywołane badanie to dowód na to, że forma prezentacji rabatu może mieć większy wpływ na sprzedaż niż sama wielkość zniżki. A to tylko jedno z badań, które pokazują, jak ważne są projektowanie rabatów i ich dobre dopasowanie do grupy docelowej.
Jedno rozwiązanie na wszystkie typy problemów
Często osoby zarządzające polityką rabatową popełniają ten sam błąd – używają jednego typu promocji (najczęściej rabatu procentowego) na wszystko: pozyskiwanie nowych klientów, zwiększenie sprzedaży i utrzymanie stałych klientów. W praktyce do każdej z tych trzech sytuacji należy użyć innego typu promocji.
Co to oznacza? Różne promocje działają na różnych etapach ścieżki klienta i przy różnych celach biznesowych (ramka 1).
Warto wiedzieć
Badanie Capital One Shopping z 2024 r. ujawniło, że konsumenci trzy razy częściej wybierają oferty BOGO (Buy One Get One – kup coś i otrzymaj coś gratis) niż równoważne rabaty procentowe. Jednocześnie 49% klientów kupiłoby od konkurencji za ofertę BOGO, ale tylko 36% preferuje BOGO jako typ promocji w porównaniu z darmową dostawą2.
Przestroga z życia wzięta
Przypadek Praktiker to jeden z najbardziej spektakularnych dowodów tego, jak nieprzemyślana strategia rabatowa może doprowadzić do upadku firmy wartej miliardy euro. Niemiecka sieć sklepów budowlanych Praktiker, która zatrudniała 20 tys. pracowników i osiągnęła obroty trzech miliardów euro, wpadła w pułapkę własnych promocji.
Badanie InsideBE z 2022 r. szczegółowo dokumentuje, jak firma rozpoczęła kampanię „20% zniżki na wszystko oprócz karmy dla zwierząt”, która początkowo przyniosła spektakularne rezultaty – klienci dosłownie rzucili się do robienia zakupów. Zadowoleni z sukcesu, menedżerowie zaczęli powtarzać tę promocję co drugi miesiąc. Nie zdawali sobie sprawy jednak z psychologicznych konsekwencji takiego działania.
Mechanizm psychologiczny, który doprowadził Praktiker do bankructwa w 2013 r., opiera się na zjawisku cen referencyjnych – to zjawisko zachodzi, gdy konsumenci uznają promocyjne ceny za nowe standardy. Gdy klienci wielokrotnie kupowali produkty w Praktiker z 20% rabatem, ich świadomość zaczęła traktować te obniżone ceny jako odpowiednie ceny dla danej kategorii produktów.
W rezultacie po zakończonej promocji regularne ceny wydawały się klientom zawyżone i niesprawiedliwe – czuli się oszukiwani, gdy płacili pełną cenę za produkty, które wcześniej kupowali taniej. Opisany mechanizm sprawił, że w okresach bez promocji sprzedaż dramatycznie spadała, a firma musiała polegać wyłącznie na akcjach rabatowych. Te z kolei systematycznie niszczyły jej marże i rentowność i ostatecznie doprowadziły do spektakularnego bankructwa koncernu.
Taka polityka prowadzi też do zanikania wartości marki – klienci zaczynają postrzegać markę jako tanią, o niższej jakości (tłumaczy to np. efekt Veblena dla dóbr luksusowych). Co więcej, badanie Insider wykazuje, że klienci przyzwyczajeni do rabatów tworzą jedynie powierzchowne relacje z marką. Są gotowi ją natychmiast porzucić, gdy promocje się skończą lub konkurencja oferuje lepszą cenę. Tworzy to błędne koło – spadek sprzedaży po zakończeniu promocji zmusza firmy do wprowadzania kolejnych rabatów, co jeszcze bardziej obniża postrzeganą wartość marki i pogłębia uzależnienie od promocji.
W wyniku znalezienia się w pętli rabatowej firmy tracą nie tylko rentowność, lecz także zdolność do budowania prawdziwej lojalności klientów opartej na emocjonalnym związku, personalizacji i wyjątkowych doświadczeniach – elementach, które rzeczywiście prowadzą do powrotów klientów.
Zapamiętaj
Rabatowe do’s and don’ts
Gdy masz już wszystko policzone i wiesz co się opłaca, a co nie, niezbędne jest takie zaprojektowanie promocji, aby była łatwo zapamiętywana przez klienta.
Każda promocja może być najbardziej rentownym rozwiązaniem na świecie, ale jeśli np. kod będzie brzmiał „#Skomplikowana%Nazwa%BF38” albo zasady będą wyglądały tak: „za 4. przedmiot otrzymasz –30%, jeśli nie przekracza kwoty 239 zł i nie jest najdroższym produktem w koszyku”, to z dużym prawdopodobieństwem akcja się nie uda.
Sprawdź listę do’s and don’ts w komunikowaniu rabatów (tabela).
Kolejny krok do skutecznej polityki rabatowej
Rabaty to temat rzeka, szczególnie w e-commerce, w którym wiele sklepów wpada w tzw. pętlę rabatową, a z niej trudno się wydostać – ale nie jest to niemożliwe. Warto już teraz budować bazę klientów i dbać o ich relacje, uwzględniając potrzeby biznesowe, a nie samo krótkoterminowe podbijanie wyników sprzedaży. Nie można też zapominać o skutecznych działaniach promocyjnych w systemach reklamowych, takich jak Google Ads, Meta Ads czy TikTok Ads, gdzie niewłaściwa struktura kampanii może prowadzić do przepalenia budżetu i generowania dodatkowych kosztów dla biznesu.
W celu uniknięcia rabatowej klapy poznaj kroki, które warto podjąć, aby kolejna promocja była lepsza od poprzedniej (ramka 2).
W dobie AI zajęcie się tym tematem może być dużo łatwiejsze, pod warunkiem że zbierzesz rzetelnie wszystkie biznesowe dane do jednego miejsca i ustalisz harmonogram promocji z głową. Pamiętaj, że sama sprzedaż nie świadczy jeszcze o tym, że udało się na akcji zarobić tyle, ile oczekiwano (ramka 3). Dobra promocja to taka, która przynosi obustronne korzyści – pozwala klientowi poczuć się zadowolonym z siebie, a Tobie skalować biznes.
I pamiętaj o mitycznej zasadzie synergii tj.: dobrze policzony biznes + skuteczne kampanie reklamowe + konwertująca strona WWW = sukces.
Warto doczytać
- A. Samuely, „How Retail Promotions Drive Sales and Customer Loyalty”
- Z. Millette, „Balancing Customer Retention and Acquisition in 2024”
- K. Saleh, „Customer Acquisition vs Retention Costs: Statistics & Trends You Should Know”
- H. Jia i in., „Final Price Neglect in Multi-Product Promotions: How Non-Integrated Price Reductions Promote Higher-Priced Products”, „Journal of Consumer Research”, t. 50, nr 6, s. 1097–1116
- „Buy One, Get One (BOGO) Statistics”
- „14 Customer Retention Strategies That Help Increase ROI”
- A. Cillanki „56+ Must-Know Customer Retention Statistics to Keep Your Business Thriving in 2024”
- Tamże.
- Tamże.






