„W świecie, w którym jedyną stałą jest zmiana, nie da się przewidzieć wszystkiego. Ale jeśli uczymy się, rozwijamy swoje kompetencje i myślimy krytycznie, będziemy lepiej przygotowani do pracy w marketingu” – o wyzwaniach współczesnych marketerów, znaczeniu edukacji i kompetencjach przyszłości opowiada Donata Wilczewska, ekspertka w zakresie kompetencji marketingowych i planowania marketingowego.
Donata Wilczewska
Ekspertka w zakresie kompetencji marketingowych i planowania marketingowego. Twórczyni treści i narzędzi z obszaru ewaluacji kompetencji i definiowania potrzeb rozwojowych. Autorka artykułów naukowych i blogowych, opracowań biznesowych i raportów z zakresu marketingu i zarządzania. Doktorantka w zakresie nauk o zarządzaniu i jakości.
Posiada bogate doświadczenie w projektowaniu i realizacji programów biznesowo-edukacyjnych dla firm na różnych rynkach, w tym w regionach CESEE, USA i APAC. Jest wykładowczynią komunikacji biznesowej na Uniwersytecie Łódzkim, wcześniej pełniła również funkcję tutora międzynarodowych egzaminów The Chartered Institute of Marketing (CIM). Ukończyła program Diploma in Professional Marketing – zaawansowany program CIM. Posiada tytuł Chartered Marketer, przyznawany profesjonalistom marketingowym za ich doświadczenie, wiedzę i zaangażowanie w ciągły rozwój.
Słuchaj „Marketer+” Podcast
Żyjemy w rzeczywistości, w której zmiany następują błyskawicznie – zarówno technologiczne, jak i społeczne. Coraz trudniej przewidzieć, co przyniesie przyszłość, dlatego częściej mówi się o znaczeniu umiejętności adaptacji i nieustannego rozwoju. Czy Twoim zdaniem da się dziś w ogóle realnie przygotować na to, co czeka nas w marketingu?
W dzisiejszym świecie trzeba po prostu spodziewać się niespodziewanego, ale dobre przygotowanie – czyli edukacja i rozwijanie kompetencji – zapewnia nam jednak pewne możliwości. Chodzi oczywiście nie o jasnowidztwo, ale o to, aby z pewną ostrożnością i zarazem skutecznie przewidywać trendy i zjawiska, które mogą nas czekać.
Przychodzi mi tu na myśl przykład Billa Gatesa, który kilka lat przed pandemią zapowiadał globalny kryzys zdrowotny. Oczywiście niektórzy rozwijają na tym tle teorię spiskową, ale inni uznają, że to był głos kogoś, kto po prostu umie analizować rzeczywistość, a zatem w pewnym stopniu też ją przewidywać. Wniosek? Im bardziej poszerzamy wiedzę i kompetencje, tym skuteczniej możemy działać, prognozować zmiany i dzięki temu sprawniej się do nich adaptować. Jeśli przyjmiemy postawę never stop learning – uczenia się jako życiowej filozofii – to myślę, że z czasem coraz mniej rzeczy będzie nas naprawdę zaskakiwać.
Zanim porozmawiamy o edukacji i rozwoju kompetencji marketingowych, chciałbym zapytać, które elementy Twoim zdaniem najbardziej zmieniły się w marketingu i sprawiają, że dziś branża stoi przed nowymi zadaniami i wyzwaniami?
W skali makro są to głównie zmiany technologiczne – szeroko rozumiany digital marketing, a także cały obszar martechu, który zyskał w ostatnich latach ogromną popularność. I tu raczej nikt nie będzie zaskoczony, że technologia silnie wpływa na to, jak działa marketing, ale jednocześnie oferuje ogromne możliwości.
Przede wszystkim zmieniają się zasady gry – dziś nawet małe i średnie firmy mają realną szansę konkurować z dużymi organizacjami, które dysponują znacznie większymi budżetami.
Otwiera się więc temat efektywności – ważne jest nie tylko, jak coś robimy, lecz także, jak to mierzymy, jak szybko działamy i jak trafiamy do odbiorcy. Digital rozwija się zdecydowanie najszybciej ze wszystkich obszarów marketingu.
Ale czy technologia rozwiązuje wszystkie problemy?
Moim zdaniem – wręcz przeciwnie. Na poziomie mikro coraz częściej mam poczucie, że przesadnie koncentrujemy się na narzędziach, a za mało uwagi poświęcamy jakości. Widać to na przykładzie treści. Od lat powtarzamy, że „content is king”, dużo się mówi o SEO, ale niestety bardzo często treści tworzy się głównie pod algorytmy, a nie pod realną wartość dla odbiorcy. Efekt? Mamy mnóstwo artykułów, które tylko pozornie są „optymalizowane”. W praktyce okazują się wtórne i puste. Wszyscy znamy ten moment, kiedy scrollujemy tekst w poszukiwaniu konkretnej odpowiedzi… i nic z niego nie wynika.
Do tego dochodzi sztuczna inteligencja…
AI z jednej strony może nam pomóc – skraca czas pracy, podsuwa inspiracje, porządkuje informacje. Ale z drugiej strony może jeszcze bardziej spłycać efekty. Bo niestety często generuje treści schematyczne, przewidywalne, ładne, ale puste. Ja sama korzystam z narzędzi takich jak ChatGPT czy Perplexity i czasem mam wrażenie, że wszystko, co generują, brzmi tak samo.
To rodzi kolejne pytania: Jak w takim środowisku budować przewagę konkurencyjną w content marketingu? Jak tworzyć coś naprawdę unikatowego, skoro wszyscy używamy tych samych algorytmów? No i wreszcie: Czy odbiorcy naprawdę szukają unikatowych treści, czy raczej łatwych i strawnych form? To jest zresztą jeden z moich ulubionych tematów – edutainment, czyli edukacja połączona z rozrywką. Mam jednak wrażenie, że dziś w tym miksie dominująca stała się część „-tainment”, a „edu-” często pełni jedynie rolę dodatku albo wręcz pretekstu.
Bardzo łatwo jest sprzedać coś, co wygląda atrakcyjnie, ale nie niesie żadnej realnej wartości. Często rozmawiam o tym z ludźmi z branży. Jeden z moich znajomych powiedział mi kiedyś: „Wchodzę na LinkedIna, widzę relacje z konferencji i jedno słowo powtarza się nieustannie: inspirujące”. Tylko że kiedy pytasz, co konkretnie było tak inspirujące, to odpowiedzi zwykle brak. Nikt nie potrafi wskazać żadnej myśli, cytatu, narzędzia, które naprawdę zmieniło ich perspektywę. To też pokazuje, że nie zawsze umiemy krytycznie analizować to, co konsumujemy. A jednocześnie – skraca się nasza uwaga. Popularność TikToka, reelsów, treści instant to nie przypadek. Nawet AI dostosowuje się do naszych oczekiwań,
np. Google AI Overviews dostarcza komunikaty sformułowane jakby na polecenie „do brzegu”: szybkie, zwięzłe, często niepogłębione. I to stanowi problem.
A jak na marketing wpływa zmiana pokoleniowa – zwłaszcza wejście generacji Z na rynek pracy?
Wokół tego pokolenia narosło już wiele mitów, ale rzeczywiście widać jego pewne charakterystyczne cechy, np. mniejszą lojalność wobec pracodawcy. W praktyce oznacza to, że firmy inwestują w rozwój kompetencji pracowników, a zanim ci zdążą się w pełni wdrożyć i zacząć wnosić realną wartość – już odchodzą. To bardzo zaburza ciągłość pracy, zwłaszcza w obszarze marketingu, który wymaga zrozumienia marki, procesów, zespołu. Kiedyś łatwiej było o większą stabilność, bo ludzie zostawali w organizacjach na dłużej. Dziś rotacja pracowników jest ogromna i funkcja marketingu w firmie traci na tym bardzo mocno. Pojawia się więc pytanie, na ile pracodawcy będą skłonni utrzymywać lub zwiększać poziom inwestycji w rozwój kompetencji pracowników przy tak niepewnym ROI.
Jakie są dziś największe wyzwania dla osób pracujących w marketingu? I jakie podejście może pomóc im sprostać?
Przede wszystkim trzeba pamiętać, że marketing jest bardzo szeroką i interdyscyplinarną dziedziną. Wiele osób ma naturalne predyspozycje – jedni bardziej humanistyczne, inni ścisłe – ale gdy decydują się na tę profesję, warto, aby przygotowali się na konieczność ciągłego uczenia się i czerpania wiedzy z bardzo różnych obszarów.
Z jednej strony mamy np. content marketing, który często wymaga umiejętności pisarskich, kreatywności, wiedzy językowej. Oczywiście można poprosić ChatGPT o napisanie eksperckiego artykułu, ale raczej nie dostaniemy nic na poziomie prawdziwego znawstwa, jeśli nie dopilnujemy tego sami. Z drugiej strony mierzymy się z kwestiami technicznymi – choćby wspomnianym wcześniej SEO – które wymagają zupełnie innego rodzaju umiejętności. I tak jest z wieloma aspektami marketingu: od analizy danych po komunikację.
Dziś dysponujemy wręcz przesytem danych. Ale pytanie brzmi: Czy naprawdę potrafimy z nich wyciągać trafne wnioski? I tu dochodzimy do krytycznego myślenia, które uważam za jedną z najważniejszych kompetencji XXI wieku, niezbędnych w dobie sztucznej inteligencji. To dotyczy nie tylko marketerów, lecz także ogółu społeczeństwa.
Bycie dobrym marketerem dziś to umiejętność łączenia różnych perspektyw: humanistycznej, ścisłej, technologicznej i kreatywnej.
Tylko wtedy jesteśmy w stanie tworzyć działania, które są sensowne, skuteczne i oparte na solidnych podstawach.
A czy nie masz wrażenia, że wiele osób wchodzących do branży nadal myśli o marketingu bardzo stereotypowo – głównie jako o kreatywnej zabawie? Oglądają serial „Emily w Paryżu” i wyobrażają sobie pracę pełną sesji zdjęciowych, kampanii i ciekawych spotkań. A tymczasem rzeczywistość to często dane, briefy, egzekucja i deadline’y. Gdzie dziś Twoim zdaniem kończą się zadania kreatywne, a zaczynają procedury, analizy i data-driven marketing? Czy nadal jest miejsce na swobodę i fajne doświadczenia?
Przywołam dość znane powiedzenie z przesłaniem już dawno obalonym przez psychologów: „Znajdź pracę, którą kochasz, a nie przepracujesz ani jednego dnia”. Brzmi romantycznie, a w praktyce jest to bujda. Sama mam ogromną pasję do swojej pracy, ale to nie znaczy, że każdy jej element jest przyjemnością.
W marketingu zawsze będą zadania, które nie są ani kreatywne, ani ekscytujące. To normalne. Nie można naiwnie zakładać, że marketing wiąże się tylko z „zabawą w kampanie”. Tak, kreatywność jest ważna, ale równie dużą rolę odgrywa efektywność.
Nie tworzymy sztuki dla sztuki, tylko podejmujemy realne działania obliczone na konkretny efekt biznesowy. Dlatego tak ważne są dziś twarde dane, które należy mierzyć, analizować i stale optymalizować. Na tym polega np. evidence based management czy evidence based marketing. Sprawdza się to zwłaszcza w większych firmach – rozwój technologii i analityki nie pozostawiają wiele miejsca na działania intuicyjne.
Oczywiście, wszystko zależy też od konkretnej organizacji. Agencje kreatywne będą mieć inną specyfikę niż działy marketingu w korporacjach czy zespoły w MŚP. Te ostatnie często zatrudniają marketera jako „człowieka orkiestrę”. Oczekują od niego wiedzy z różnych dziedzin, co z jednej strony bywa wymagające, a z drugiej – świetnie rozwija kompetencje. Osobom na początku kariery, zwłaszcza w korporacjach, nierzadko zleca się bardzo wąskie role – odpowiadają wtedy tylko za mały wycinek całego procesu. Dopiero z czasem zaczynają rozumieć, jak wiele umiejętności trzeba łączyć, aby być skutecznym marketerem.
Jeśli więc ktoś chce się rozwijać nie tylko „w górę”, po szczeblach kariery, ale też „wszerz”, czyli zdobywać nowe kompetencje i szerszą perspektywę, to interdyscyplinarność jest niezbędna. Można robić świetne zdjęcia, tworzyć treści wizualnie piękne; ale jeśli nic z tego nie wynika, jeśli nie potrafimy połączyć swojej twórczości z celami biznesowymi, to nikt nie potraktuje nas jak poważnego marketera.
Tym bardziej, że zarządy firm coraz częściej oczekują od marketingu konkretu: efektów, metryk, mierzalnych rezultatów. Marketing przestaje być ozdobnikiem – coraz wyraźniej staje się środkiem do osiągania celów biznesowych. I to wymaga zupełnie innego zestawu kompetencji niż jeszcze kilka lat temu.
Skoro marketing tak bardzo się zmienia, a liczba wyzwań rośnie, to chciałbym zapytać Cię właśnie o kompetencje. Jakie umiejętności, Twoim zdaniem, naprawdę dziś zyskują na znaczeniu? Co powinien mieć w swoim arsenale dobry marketer w 2025 roku?
Jestem zdecydowaną zwolenniczką szerokiego, interdyscyplinarnego podejścia do tematu. Ale gdybym miała wskazać coś, co absolutnie wybija się na pierwszy plan, byłoby to wspomniane już krytyczne myślenie. Uważam, że jest to jedna z najistotniejszych kompetencji nie tylko w marketingu, lecz także ogólnie – w funkcjonowaniu w dzisiejszym świecie.
Trudno dziś rozwodzić się o kompetencjach bez wspomnienia sztucznej inteligencji. Mimo że odczuwam już przesyt tego tematu – bo gdzie nie spojrzeć, wszędzie tylko AI – to bez cienia wątpliwości najbardziej dynamicznie rozwijający się obszar. Ale wynikają z tego też nowe zagrożenia. Wszyscy znamy przypadki, gdy narzędzia takie jak ChatGPT wygenerowały treści kompletnie niewiarygodne – z przekręconymi faktami, nieistniejącymi źródłami, poleceniami wymyślonych książek. Jeżeli ktoś korzysta z tego bezrefleksyjnie, bez sprawdzenia, to może bardzo zaszkodzić nie tylko sobie, lecz także swojej firmie. I tu właśnie wchodzi rola krytycznego myślenia: weryfikacja, ocena, refleksja nad tym, co robimy.
Krytyczne myślenie pozwala nam zastanawiać się nad skutecznością działań, wyciągać wnioski i poprawiać kolejne działania. W klasycznym zarządzaniu projektami – a przecież marketing w dużej mierze projektami stoi – mówi się o tzw. imprezie na koniec projektu. Ale co ta impreza wnosi? Czy to tylko symboliczne zamknięcie zadania, czy rzeczywiście moment refleksji, wyciągania wniosków – tzw. lessons learned? Bo właśnie tak przejawiłaby się refleksyjność i wzrost kompetencji.
Drugą cenną umiejętnością – chociaż wynikającą z pierwszej – jest umiejętność podejmowania decyzji na podstawie danych. Wiem, że się powtarzam, ale to jest po prostu niezwykle ważne. Dane mamy wszyscy – pytanie, czy potrafimy je czytać i przekładać na realne działania?
World Economic Forum regularnie publikuje raporty „Skills of the Future”, w których wskazuje kompetencje kluczowe dla rynku pracy. Zarówno w edycji z 2025 roku, jak i już prognozach na 2030 rok widać dwa dominujące obszary: umiejętności związane z myśleniem kreatywnym i krytycznym oraz kompetencje technologiczne, w tym analiza danych, obsługa narzędzi, rozumienie mechanizmów AI.
Trudno się z tym nie zgodzić. Bo z jednej strony potrzebujemy kompetencji miękkich, z drugiej – tych twardych, technicznych. Jedne bez drugich dzisiaj nie działają. To pokazuje, jak bardzo żyjemy w świecie paradoksów – zresztą Natalia Hatalska wydała znakomitą książkę „Wiek paradoksów”, która idealnie oddaje tę sprzeczność. Cieszymy się coraz większą automatyzacją, ale jednocześnie świat coraz bardziej wymaga od nas empatii, komunikacji i umiejętności adaptowania się do okoliczności.
W języku angielskim coraz częściej zamiast „soft skills” mówi się „power skills”, żeby podkreślić ich znaczenie – to umiejętności nie drugorzędne, ale wręcz kluczowe. Chociaż w polskim nazewnictwie zmiana jeszcze nie zaszła, warto postulować ten nowy sposób myślenia.
Kompetencje miękkie to dziś narzędzia wpływu, efektywności, zaufania i budowania wartości – a nie dodatek do sprawnego obsługiwania Excela.
Może to dobra wiadomość dla humanistów? Podobno na rynku pracy świetnie radzą sobie chociażby absolwenci filozofii, którzy potrafią się skutecznie komunikować, są elastyczni, mają rozwiniętą wyobraźnię – to wszystko nabiera dziś jeszcze większego znaczenia.
Wspominania komunikacja to zagadnienie szczególnie mi bliskie – moje pierwsze studia to dziennikarstwo i komunikacja społeczna, dziś z kolei uczę komunikacji biznesowej. Ponadto w ramach badań doktorskich analizuję oferty pracy w marketingu. Przeglądałam je zarówno kilka lat temu, jak i teraz, gdy przygotowywałam aktualizację. Bardzo często – jeśli nie najczęściej – na pierwszym miejscu wśród wymagań dotyczących kompetencji miękkich pojawia się właśnie komunikatywność.
Poza nią bardzo często wymieniane są także elastyczność i odporność. I to też nie jest przypadek. Elastyczność – jako umiejętność adaptacji do zmian – jest dziś niezwykle istotna. Jeśli jesteśmy przygotowani na to, że zmiana w marketingu jest czymś stałym, to nie powinno nas nic zaskoczyć. A to przygotowanie skutkuje właśnie elastycznością, odpornością i zdolnością adaptacji.
Jako odpowiedź na zmienność świata marketingu regularnie pojawiają się nowe pojęcia, trendy, buzzwordy – często opakowane jako przełomowe czy rewolucyjne. Jak do nich podchodzić?
Wydaje mi się, że dzisiaj bardzo trudno jest wymyślić coś naprawdę nowego. I wiem, że to banał, kolejna klisza, ale naprawdę: wszystko już było.
Całkiem niedawno miałam na ten temat wymianę zdań na LinkedInie z jedną znajomą. Rozmawiałyśmy o tym, że wiele rzekomo nowych koncepcji to tak naprawdę stare prawdy ubrane w nowe opakowanie – nową nazwę, modny termin, chwytliwy skrót. W rzeczywistości bardzo często nie zawierają nic naprawdę odkrywczego.
W tym kontekście warto zadać sobie pytanie: „Co właściwie dziś oznacza innowacyjność?”. Kiedy możemy powiedzieć, że coś jest autentycznie nowe, świeże? Bo przecież nawet w kontekście AI słyszymy, że sztuczna inteligencja „nie potrafi być kreatywna”. Ja radziłabym ostrożność w wydawaniu takich opinii. To naprawdę zależy od tego, jak się z tych narzędzi korzysta i w jakim kierunku się je rozwija. Na ten moment AI potrafi być twórcza, ale w dość ograniczonym zakresie. Stosuje na przykład pojęcie myślenia lateralnego, czyli łączenia ze sobą pozornie odległych koncepcji, tworzenia nowych jakości poprzez zestawianie różnych perspektyw. Z tym akurat AI radzi sobie coraz lepiej – sama czasem korzystam z ChataGPT w taki właśnie sposób w poszukiwaniu inspiracji. Ale to nie są zazwyczaj odkrycia od zera. To raczej nowe zestawienia tego, co już istnieje. A autentycznie rewolucyjne idee, tworzone zupełnie od podstaw, są dziś rzadkością – w wykonaniu zarówno człowieka, jak i maszyny.
Wracając do głównego wątku – faktycznie pojawiają się w marketingu różne modne hasła, buzzwordy, nowinki. Ale wiele z nich nie wnosi niczego nowego. I znów wracam do mojej ulubionej kompetencji – krytycznego myślenia. Warto przyglądać się takim trendom i zadać sobie pytanie: Czy to rzeczywiście coś nowego, czy tylko stara idea pod nowym szyldem?
Bo czasem wystarczy nadać anglojęzyczną nazwę i nagle coś banalnego brzmi poważnie, profesjonalnie…
Oj, tak! Sama mam na koncie taką wpadkę. Pracowałam kiedyś nad raportem oceny kompetencji dla jednej z firm i wpadłam na pomysł stworzenia nowego wskaźnika. Byłam z siebie bardzo dumna. Zapytałam ChatGPT, jak mogłabym go profesjonalnie nazwać – oczywiście wysypały się fantastyczne nazwy po angielsku, wszystkie brzmiały bardzo ekspercko. Ale kiedy zaczęłam temat sprawdzać głębiej, okazało się, że… ten wskaźnik już istnieje. Co więcej, ma nawet dokładnie taką nazwę, jaką sformułowałam z pomocą czata. No i tak to często bywa – myślimy, że tworzymy coś nowego, a w rzeczywistości tylko powielamy to, co już zostało stworzone. Wynika to z braku wiedzy na temat przeszłych odkryć. I zmagają się z tym nie tylko praktycy, lecz także środowisko naukowe.
Przypomina mi się książka dr. Aleksandra Poniewierskiego „Nie bądź naiwny” – bardzo ciekawa, interdyscyplinarna, łącząca tematykę technologii i zarządzania. Autor porusza tam temat badań akademickich, w których nie udaje się potwierdzić hipotezy. Często takie badania nie są publikowane, bo „nic nie wyszło”, nie ma „rewelacji”. A szkoda – bo przez to kolejni badacze próbują sprawdzać dokładnie to samo bez świadomości, że ktoś już wcześniej przeszedł tę drogę. I myślę, że podobny mechanizm działa w świecie marketingu. Gdy dążymy do odkryć nowych modeli, narzędzi, podejść – często po prostu brakuje nam wiedzy o tym, co już powstało. Dlatego rozwój to nie tylko kreowanie nowości, lecz także rozumienie przeszłości, uczenie się z tego, co już było i co… może nie zadziałało.
Czy to oznacza, że edukacja – także ta formalna – wciąż odgrywa istotną rolę w przygotowaniu do pracy w marketingu?
Tak, absolutnie. I bardzo się cieszę, że poruszyłeś ten temat, bo mam na ten temat sporo przemyśleń – nie tylko z perspektywy analizy raportów dotyczących pokolenia Z, lecz także jako wykładowczyni pracująca ze studentami, którzy właśnie do tej generacji należą.
Widzę wyraźnie, że wśród młodych ludzi pogłębia się kryzys zaufania do edukacji formalnej. I szczerze mówiąc, nie jestem tym szczególnie zdziwiona. Bo tradycyjny model edukacji – uczelnie, systemy nauczania – często nie nadąża za rzeczywistością; za tym, co dzieje się w biznesie, również w marketingu. Nie zawsze uczymy tego, co powinniśmy.
Z drugiej strony to także kwestia podejścia. Być może to kwestia wieku, być może nastawienia pokoleniowego, ale wielu młodych ludzi oczekuje szybkich efektów. Chcą się czegoś nauczyć tu i teraz i od razu wykorzystać to w praktyce. Oczywiście – można nauczyć się kręcić efektowne rolki na social mediach. Ale jeśli chcemy czegoś więcej – zarówno dla siebie, jak i dla społeczeństwa – to potrzebujemy głębszego, szerszego rozwoju.
Po ostatnich zajęciach z komunikacji biznesowej przeprowadziłam wśród studentów ankietę z pytaniami otwartymi – poprosiłam ich o refleksje. Jedna odpowiedź szczególnie zapadła mi w pamięć. Student napisał: „Nie spodziewałem się, że komunikacja biznesowa może być tak ważna i interesująca”. I właśnie o to chodzi. Wielu młodych nie docenia wartości kompetencji miękkich – a to one budują szeroką perspektywę, uczą zrozumienia złożonych kontekstów. Bo, umówmy się, nie można przez całe życie tylko kręcić rolek. A często widzę tę naiwność: „Przecież nic więcej nie potrzeba”. To bardzo ograniczone spojrzenie.
Czyli edukacja wciąż ma sens, nie tylko ze względu na dyplom?
Dokładnie. Dyplom sam w sobie nie jest już dziś tak istotny – wielu pracodawców nawet o niego nie pyta. Ale edukacja formalna może być dobrym punktem wyjścia. To, co robimy dalej – jak rozwijamy swoje umiejętności i wiedzę po studiach – to dopiero zaczyna budować realną wartość.
Warto tu wspomnieć o formach pozainstytucjonalnych: szkoleniach, kursach, programach rozwojowych. Ale uwaga – nie każdy taki program coś wnosi. Czasem trafiamy na formę przypominającą wspomniane „inspirujące” konferencje, po których nie zostaje nic konkretnego. Tu znów potrzebujemy krytycznego myślenia – żeby ocenić, co naprawdę ma wartość, a co tylko dobrze prezentuje się w ofercie.
I oczywiście, nie musimy się ograniczać do szkoleń. Można czytać książki, słuchać podcastów, oglądać webinary. Ważne jest to, żeby znaleźć dla siebie właściwą formę uczenia się. Ja na przykład jestem ekstremalną wzrokowczynią. Podcasty czasem mnie męczą, ale wiem, że dla wielu osób to idealny format. Najważniejsze, żeby rozpoznać wartościowe źródło.
A co z wiedzą narzędziową, techniczną?
Na początku kariery warto na pewno zdobywać również wiedzę narzędziową – nauczyć się obsługi konkretnych rozwiązań, platform i technologii. Zwłaszcza jeśli zaczynamy od stanowiska juniorskiego czy specjalistycznego. Absolutnie nie mam nic przeciwko osobom, które wybierają właśnie taką ścieżkę – uczą się montażu, grafiki czy konfiguracji kampanii reklamowych. To jest jak najbardziej wartościowa i potrzebna droga. Należy jednak pamiętać, że w takim modelu co jakiś czas trzeba się zaznajomić z nowym narzędziem, bo technologia się zmienia. Zamiast się oburzać, że „AI zabiera pracę”, warto po prostu nauczyć się korzystać z nowych rozwiązań i robić swoje dalej.
Mam przy tym na myśli osoby, które chcą czegoś więcej niż mechaniczna praca, mają ambicję myśleć szeroko, łączyć różne perspektywy, rozumieć kontekst. To naprawdę może być niesamowicie satysfakcjonujące – nie tylko intelektualnie, lecz także zawodowo. Tym osobom polecam książki, które oferują holistyczne spojrzenie na biznes i marketing. Takie, które nie skupiają się tylko na jednym, wąskim temacie – typu „Jak zrobić idealną rolkę w 5 krokach” – ale pokazują szerszy kontekst: co wpływa na dane zjawiska, jakie są ich źródła, konsekwencje i powiązania z innymi obszarami. Właśnie w tym duchu napisane zostały wspomniane już książki Aleksandra Poniewierskiego czy Natalii Hatalskiej. To są pozycje, które naprawdę poszerzają horyzonty i uczą, jak lepiej rozumieć złożoność dzisiejszego świata.
A jak dziś postrzegasz rolę uniwersytetu w kształtowaniu kompetencji, zwłaszcza tych marketingowych? Czy w dzisiejszych realiach wciąż warto studiować, a jeśli tak, to czego uczelnia powinna uczyć? Czy powinna dawać gotowe narzędzia do ręki, czy raczej rozwijać umiejętność szerszego i krytycznego myślenia?
Zdecydowanie nie możemy oczekiwać, że uczelnie nas wyręczą. Uniwersytet daje pewien fundament, kierunek myślenia, ale to dopiero początek. Sam student również powinien zadać sobie pytanie: „Co mogę zrobić, skoro czegoś mi brakuje?”.
Mam na przykład studentów analityki biznesu, którzy narzekają, że mają za mało zajęć z narzędzi. Z jednej strony w pełni to rozumiem – może faktycznie programy nauczania powinny być bardziej aktualne. Ale z drugiej strony żyjemy w czasach, kiedy dostęp do wiedzy jest niemal nieograniczony. Chcesz nauczyć się Power BI, Tableau albo czegokolwiek innego? Wchodzisz na YouTube, wyszukujesz tutoriale, uczysz się samodzielnie. I to naprawdę nie wymaga dziś ani specjalnych pieniędzy, ani ogromnych zasobów czasowych.
Dla mnie osobiście ogromną wartością jest też nauka od ludzi. Nie tylko z książek i kursów, ale z rozmów – z ekspertami, praktykami, osobami, które mają szeroką perspektywę. To daje najwięcej . Dlatego uważam, że rolą uniwersytetu jest nie dostarczenie kompletnego pakietu narzędzi, tylko pokazanie większego obrazka –
tzw. big picture. A narzędzi możesz się nauczyć sam. One nie są problemem. Problemem jest brak refleksji i brak chęci działania.
A co z rzeczywistością organizacyjną? Ona przecież też ma ogromny wpływ na rozwój marketera. Czy dzisiejsze firmy wspierają kształtowanie kompetencji marketingowych?
Jak to często w biznesie bywa – to zależy. Z perspektywy historycznej należy pamiętać, że w naszej pokomunistycznej rzeczywistości marketing dopiero raczkował. Przez wiele lat funkcjonował w sposób partyzancki. Dopiero z czasem pojawiły się pierwsze formalne kierunki studiów oraz bardziej uporządkowane podejście w organizacjach.
Dziś podejście do rozwoju kompetencji marketingowych jest bardzo zróżnicowane i wiele zależy od kultury organizacyjnej. Niektórym firmom zależy na efektowności – w ich przypadku szkolenie to event, który dobrze wygląda w raporcie HR. Sama zarządzałam projektami szkoleniowymi i nieraz dostawałam zapytanie w stylu: „Pani Donato, proszę nam znaleźć speakera, który zrobi fajne show”. No cóż – to nie do końca moje wartości. Wolę stawiać na „edu-” niż „-tainment”.
Ale są też firmy, które naprawdę poważnie podchodzą do rozwoju kompetencji. I one zaczynają od diagnozy potrzeb, identyfikacji luk, realnego zastanowienia się, czego naszym ludziom brakuje, żeby działać skuteczniej.
Pracowałam przez blisko 8 lat w jedynym akredytowanym w Polsce centrum, The Chartered Institute of Marketing. Uważam, że te programy naprawdę przedstawiają dużą wartość. Ale – co ciekawe – największy rozwój widzę nie u tych, którzy zaliczają program, tylko u tych, którzy podejmują się międzynarodowych egzaminów. Dlaczego? Sam program oczywiście fantastycznie rozwija, bynajmniej nie w warstwie teoretycznej, ale zmierzenie się z praktycznymi projektami egzaminacyjnymi, które dla wielu stanowią naprawdę nie lada wyzwanie, daje podwójną wartość. To jest rozwój na wyższym poziomie imersji.
Dziś mamy dostęp do ogromnej liczby kursów i certyfikacji – zarówno z marketingu, jak i z tematów pokrewnych: dane, zarządzanie, technologie. Platformy takie jak Coursera, edX, Udemy oferują szkolenia z najlepszych uczelni świata – Stanfordu, MIT, Whartona. Więc dostępność nie jest problemem. Problemem może być brak motywacji, brak refleksji i brak postanowienia: „Sięgam po to, bo chcę się rozwijać”.
Wyobraźmy sobie, że spotykasz młodą osobę, która właśnie wchodzi do świata marketingu – zaczyna swoją zawodową drogę, zderza się z realiami rynku. Co byś jej doradziła? Od czego warto zacząć, a na co uważać?
Przede wszystkim powiedziałabym, że warto łączyć doświadczenia teoretyczne z praktycznymi. Choć są osoby, które twierdzą, że taki podział nie powinien w ogóle istnieć – i ja częściowo się z tym zgadzam. Niemniej jednak myślę, że dobrym pomysłem jest zarówno pójść na studia, jak i zdobyć praktyczne doświadczenie, np. na stażu czy praktykach w firmie. To pozwala po prostu sprawdzić, co cię naprawdę interesuje i w czym się odnajdujesz. Bo marketing jest bardzo szeroki – są osoby, które lepiej czują się w działaniach kreatywnych, i są takie, które świetnie odnajdują się w analityce czy automatyzacjach. Dobrze jest to po prostu przetestować.
Zresztą wierzę w rozwój predyspozycji. Jeśli masz do czegoś naturalny talent i to rozwijasz, możesz być w tym naprawdę genialny. A jeśli czegoś nie masz w naturze, ale chcesz się nauczyć, to możesz być bardzo dobry. Oba podejścia są w porządku, ale warto to wiedzieć o sobie i brać pod uwagę przy budowaniu swojej ścieżki zawodowej.
No i oczywiście: czytać, słuchać podcastów, inspirować się doświadczeniem innych ludzi – to zawsze będę rekomendować. A przede wszystkim: uczyć się myślenia krytycznego. Bez tego naprawdę trudno dziś funkcjonować – nie tylko w marketingu, lecz także w codziennym życiu w świecie, który nieustannie się zmienia.
Rozmawiał Sławomir Kruczek


